0
0
0
s2smodern

Για αρκετά χρόνια οι ορθόδοξοι οικονομολόγοι και ιθύνοντες χάραξης της δεξιάς πολιτικής υποστήριζαν ότι η ιρλανδική περίπτωση αποτελεί θετική απόδειξη της απόλυτης ορθότητας των πολιτικών λιτότητας και της απελευθέρωσης της αγοράς εργασίας. Η οικονομία του μικρού αυτού νησιού πλήγηκε σκληρά από την οικονομική κρίση του 2008-09. Αισίως, και ακολουθώντας την πεπατημένη οδό της Δεξιάς, οι Ιρλανδοί πολιτικοί έμπλεοι οράματος είδαν το φως και αποφάσισαν να εφαρμόσουν τη γνωστή νεοκλασική συνταγή: δρακόντεια λιτότητα και απελευθέρωση της αγοράς εργασίας. Οι πολιτικές αυτές, όπως διατείνεται η δεξιά ρητορική, σημείωσαν τεράστια επιτυχία: το 2015 η Ιρλανδία ήταν η ταχύτερα αναπτυσσόμενη οικονομία στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Το 2016, επίσης.

Ποια είναι, όμως, η αλήθεια; Μήπως η «ανάκαμψη» της ιρλανδικής οικονομίας είναι μόνο η αρχή του θαύματος; Σύμφωνα με τη Wikipedia, η «ανάκαμψη» αποτελεί «μια φάση του οικονομικού κύκλου μετά από μια ύφεση, κατά την οποία η οικονομία ανακτά και υπερβαίνει τα μέγιστα επίπεδα στον τομέα της απασχόλησης και της παραγωγής, που είχαν επιτευχθεί πριν από την ύφεση. Μια περίοδος ανάκαμψης συνήθως χαρακτηρίζεται από ασυνήθιστα υψηλά επίπεδα αύξησης του πραγματικού ακαθάριστου εγχώριου προϊόντος, της απασχόλησης, των εταιρικών κερδών και άλλων δεικτών» (βλ. εδώ).

Σύμφωνα με τα κριτήρια του ορισμού αυτού, δεν μπορεί να υπάρξει καμία αμφιβολία: η ιρλανδική οικονομία δεν ανέκαμψε. Φυσικά, κανείς δεν πρόκειται να αμφισβητήσει ότι η συνολική κατάσταση στην Ιρλανδία βελτιώθηκε από το 2012. Ωστόσο, αν η Δεξιά παρουσιάζει την Ιρλανδία ως πρότυπο -και, ακόμα χειρότερα, ως ιδανικό μοντέλο προς μίμηση (λες και αυτό θα ήταν ποτέ δυνατόν)- θα πρέπει κανείς να αποκαλύψει την πλάνη τους, παρουσιάζοντας μερικά απλά στοιχεία που δείχνουν την πραγματική φύση της θαυματουργής τους «ανάκαμψης».

Το 26% της αύξησης του ιρλανδικού ΑΕΠ

Το ποσοστό του 26,3% της αύξησης του ΑΕΠ στην Ιρλανδία, το 2015 δεν είναι ούτε μηδαμινό ούτε αστείο. Αφορά σε κάτι εξαιρετικά σοβαρό και καταστροφικό. Το ιρλανδικό ποσοστό του ΑΕΠ, που δόθηκε στη δημοσιότητα από την Κεντρική Στατιστική Υπηρεσία το 2015, περιλαμβάνει τους ισολογισμούς όλων των ξένων εταιρειών που δραστηριοποιούνται στην Ιρλανδία. Η διαδικασία αλλαγής φορολογικής έδρας μετά από μια συγχώνευση ή εξαγορά δεν είναι κάτι καινούργιο. Η Ιρλανδία είναι ένας εξαιρετικά δημοφιλής τελικός προορισμός για τέτοιους εταιρικούς ελιγμούς λόγω του χαμηλού συντελεστή εταιρικής φορολογίας. Πολλά παραδείγματα μεγάλων επιχειρήσεων που άλλαξαν φορολογική έδρα μπορεί να δοθούν, όπως η Allergan (πολυεθνική φαρμακευτικών προϊόντων), η Tyco (εταιρεία συστημάτων ασφαλείας), η Medtronic (εταιρεία ιατροτεχνολογικών προϊόντων). Οι επιχειρήσεις αυτές αγοράζοντας μικρότερες ανταγωνιστικές ιρλανδικές εταιρείες αποκτούν ιρλανδική εταιρική δομή. Δηλαδή, τα "ανεστραμμένα" κέρδη τους υπολογίζονται στο ΑΕΠ της Ιρλανδίας. Επίσης, η αύξηση του αριθμού των αεροσκαφών που εισήχθησαν στην Ιρλανδία για να δοθούν με δανεισμό στο εξωτερικό είναι ένας λόγος αύξησης του ιρλανδικού ΑΕΠ. Οι εταιρείες χρηματοδοτικής μίσθωσης με έδρα την Ιρλανδία, αντιπροσωπεύουν περίπου το 20% της παγκόσμιας αγοράς, με πωλήσεις περίπου 8 δισ. ευρώ. Σύμφωνα με τον Michael Roberts, η Apple κατέβαλε 0.005% φόρο στην Ιρλανδία το 2014. Είναι πασίγνωστο. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή προσπαθεί να αναγκάσει την Apple να καταβάλλει τους σωστούς φόρους(άνω των 13 δισ. ευρώ) στην Ιρλανδία. Η ιρλανδική κυβέρνηση, όμως, δεν συμφωνεί (βλ. εδώ).

Ωστόσο, ακόμη και χωρίς αυτές τις περιπέτειες των φορολογικών εναλλαγών, η ιρλανδική οικονομία αναπτύχθηκε κατά 7,8% το 2015 και κατά σχεδόν 7% το 2016 («όσο γρήγορα και η κινεζική οικονομία», σύμφωνα με το CNN). Δεν υπάρχει άλλη οικονομία στην Ευρώπη που να αναπτύσσεται ταχύτερα από την ιρλανδική . Σύμφωνα με τη Δεξιά, εκτός από την περιβόητη αύξηση του ΑΕΠ, υπήρξε επίσης δραστική μείωση της ανεργίας και θεαματική αύξηση της κατανάλωσης. Η κατανάλωση αυξήθηκε πάνω από 3% το 2015 και πάνω από 4% το περασμένο έτος. Εν ολίγοις, η Ιρλανδία φαίνεται να είναι σε καλό δρόμο, να προοδεύει. Αλλά είναι πραγματικά, έτσι;

Η απασχόληση

Το τελευταίο τρίμηνο του 2012, η ανεργία στην Ιρλανδία ανήλθε στο 14,2% (βλ. εδώ). Το συνολικό εργατικό δυναμικό ανερχόταν σε 2.143.500 άτομα -αριθμός ο οποίος μειώθηκε κατά 18.000 κατά τη διάρκεια του 2012. Η Κεντρική Στατιστική Υπηρεσία εκτιμά ότι από αυτά, τα 9.900 λιγότερα άτομα ήταν αποτέλεσμα της μετανάστευσης. Ο αριθμός αυτός είναι ακατανόητος. Το 2012, 89.000 άνθρωποι εγκατέλειψαν την Ιρλανδία -μια αύξηση της τάξης του 2,2% τους τελευταίους 12 μήνες (υπολογίζοντας από Απρίλιο σε Απρίλιο). Έτσι, εκείνη την εποχή, ο υπολογισμός για τον συνολικό αριθμό των Ιρλανδών που είχαν μεταναστεύσει από το 2008, ανερχόταν σε 200.600 άτομα. Υπήρχε, βέβαια, και το μεταναστευτικό ζήτημα (Ιρλανδοί έφευγαν στο εξωτερικό και νέοι μετανάστες έφταναν), αλλά η καθαρή μετανάστευση ήταν σαφώς αρνητική –δεν υπολογίζεται η αποχώρηση ή η άφιξη των αλλοδαπών στην Ιρλανδία- και υπερέβαινε τα 9.900 άτομα (βλ. εδώ).

Εν ολίγοις, στο τέλος του 2012, ο αριθμός των ανέργων στην Ιρλανδία ανερχόταν σε 294.600 άτομα (19.200 λιγότερα από ό, τι στο τέλος του 2011). Αυτό μείωσε το ποσοστό ανεργίας από 14,6% σ 14,2% το 4ο τρίμηνο του 2012. Από το 2007, υπήρξε πτώση της τάξης του 21% στην πλήρη απασχόληση και τούτο ισοδυναμεί με απώλεια 359.000 θέσεων εργασίας. Η μερική απασχόληση αυξήθηκε κατά 15% (+56.500 άτομα). Από τους 309.000 που ήταν άνεργοι, το 60% ήταν μακροχρόνια άνεργοι (βλ. επίσης εδώ).

Η μακροχρόνια ανεργία οδήγησε την παραδοσιακή Αριστερά -τα συνδικάτα, τις δεξαμενές σοσιαλδημοκρατικής σκέψης (όπως το Ινστιτούτο NERI) και το Εργατικό Κόμμα- είτε να συμφωνήσουν ή, ακόμη χειρότερα, να υποστηρίξουν την ελαστικοποίηση της αγοράς εργασίας και την ενεργοποίηση προγραμμάτων για τους μακροχρόνια ανέργους. Δεν θα έπρεπε να το κάνουν. Δεν διαφωνώ επί της αρχής με την ενεργοποίηση τέτοιων προγραμμάτων. Όμως, η αλήθεια είναι ότι μερικά από αυτά τα προγράμματα ήταν απολύτως σκανδαλώδη. Η αναμφίβολα πολύ χαμηλή αποτελεσματικότητα τους δεν έχει επακριβώς προσδιοριστεί. Αποτελεί, όμως, κατά τη γνώμη μου, έναν από τους λόγους για τους οποίους το Εργατικό Κόμμα καταποντίστηκε στις εκλογές του 2015, λαμβάνοντας μόνο το 7% των ψήφων.

Η απασχόληση αυξήθηκε στην Ιρλανδία από το 2012. Αλλά αυτό δεν σημαίνει ότι όλα πάνε καλά. Τα αποτελέσματα της νεόκοπης ανάπτυξης είναι πολύ δυσανάλογα (βλ. εδώ). Όπως διευκρινίζει ο Ciaran Nugent του Ινστιτούτου NERI, από όλες τις ιρλανδικές κομητείες, το Δουβλίνο είναι πιο κοντά στα προ-κρίσης επίπεδα της απασχόλησης, ενώ οι συνοριακές και οι δυτικές περιοχές απέχουν κατά πολύ. Από τις 200.000 θέσεις εργασίας που δημιουργήθηκαν στην Ιρλανδία από το ξέσπασμα της κρίσης, οι 70.000 περίπου ήταν στο Δουβλίνο. Ωστόσο, ακόμα και στο τέλος του 2016, το Δουβλίνο είχε 19.000 λιγότερες θέσεις εργασίας από ό, τι το 2007 (στοιχεία για το 3ο τρίμηνο 2016) –δηλαδή μια διαφορά της τάξης του 3%. Οι δυτικές και οι παραμεθόριες περιοχές ήταν κάτω από το 10% και 11,5% αντίστοιχα από τα προ-κρίσης επίπεδα (ποσοστά του 3ου τριμήνου 2016) (βλ. εδώ). Η απασχόληση στον βιομηχανικό κλάδο εξακολουθεί να φθίνει σε επτά από τις οκτώ περιφέρειες NUTS1 σε σύγκριση με το 2007 (βλ. εδώ αυτές τις περιοχές). Το χονδρικό και λιανικό εμπόριο αναμένεται επίσης να ανακάμψει σε επτά από τις οκτώ περιφέρειες NUTS.

Χάρτης της Ιρλανδίας (Πηγή: Google Images)

Ο κατασκευαστικός τομέας, στην Ιρλανδία, βρίσκεται παντού σε υποχώρηση σε σύγκριση με το 2007 (βλ. εδώ). Αυτό, φυσικά, ήταν αναμενόμενο μετά την τεράστια στεγαστική φούσκα. Αποτελεί, όμως, επίσης, ένα τεράστιο πολιτικό σκάνδαλο. Αυτή τη στιγμή, παρά τη στεγαστική κρίση (τα ενοίκια αυξάνονται σε όλη τη χώρα, επειδή υπάρχουν πολύ λίγα σπίτια, ενώ δεν υπάρχει πουθενά μέριμνα για δημιουργία κοινωνικών κατοικιών), εκατοντάδες χιλιάδες σπίτια είναι ακατοίκητα ή ημιτελή (και κατεδαφίζονται). Το 2015, στην Ιρλανδία, 230.000 σπίτια ήταν ακατοίκητα. Το 2014, τα 226 (23%) από τα 992 ακίνητα παρέμειναν εντελώς ακατοίκητα και στην πραγματικότητα, ήταν «πόλεις-φαντάσματα», παρά το γεγονός ότι η έλλειψη στέγης αυξανόταν θεαματικά (βλ. εδώ). Η κυβέρνηση, έμπλεη νεοκλασικής σοφίας, δεν θέλησε να βρει πόρους για την ενίσχυση του κατασκευαστικού τομέα. Όταν το 2016 το έπραξε και αποφάσισε -με μισή καρδιά όπως φαίνεται– την τόνωση του κατασκευαστικού κλάδου, αποδείχθηκε ότι οι τοπικές κυβερνήσεις δεν συνεργάζονταν, με αποτέλεσμα να μη συμβεί τίποτε σοβαρότερο, πέραν της αύξησης των αστέγων.

Συνολικά, το ιρλανδικό κράτος είχε 129.000 λιγότερες θέσεις εργασίας το 2016 σε σχέση με το 2007, ενώ αντιμετωπίζει μια αύξηση πληθυσμού 200.000 ατόμων. Όπως επισημαίνει ο Nugent, ακόμα και στην Μεσο-Ανατολική Περιφέρεια της Ιρλανδίας2 (που αποτελείται από τις κομητείες Kildare, Meath και Wicklow), όπου η ανεργία ανερχόταν στο 2,9% το 2004, και η οποία είχε το δεύτερο χαμηλότερο ποσοστό στη χώρα το 2016, εξακολουθούν να υπάρχουν 6% λιγότερες θέσεις εργασίας από ό, τι το 2007 (βλ. εδώ). Η προβληματική Περιφέρεια των Συνόρων, (οι κομητείες Cavan, Monaghan, Louth, Leitrim, Sligo και Donegal) κέρδισε μόνο περίπου 6.000 θέσεις εργασίας τα τελευταία δύο χρόνια και εξακολουθεί να έχει 25.000 θέσεις εργασίας λιγότερες από ό, τι πριν από 9 χρόνια, όταν η ανεργία είχε χειρότερες επιδόσεις σε εθνικό επίπεδο (περίπου 6 % σε σύγκριση με τον εθνικό μέσο όρο του 4,7%). Το 2016 ανέρχεται περίπου στο 10%. Η Νοτιο-Δυτική Περιφέρεια με την πόλη του Κορκ Σίτυ ως κύριο πληθυσμιακό κέντρο έχει καλύτερη απόδοση, αν και η απώλεια της απασχόλησης εξακολουθεί να βρίσκεται πάνω από το 13% (βλ. εδώ).

Ο βιομηχανικός τομέας ανακάμπτει ιδιαίτερα αργά στην Περιφέρεια των Συνόρων, με 25% λιγότερες θέσεις εργασίας κατά το τρίτο τρίμηνο του 2016 σε σχέση με το 2007. Η απασχόληση στη βιομηχανία εξακολουθεί να είναι σχεδόν 20% χαμηλότερη στο Δουβλίνο από ό, τι το 2007, ενώ ο τομέας υπηρεσιών σίτισης και εστίασης διαθέτει περίπου 15.000 περισσότερες θέσεις εργασίας σε σχέση με 2007. Πόσο κοστίζουν άραγε αυτές οι θέσεις εργασίας; Τέλος, οι 10.000 από τις 19.000 νέες θέσεις εργασίας που δημιουργήθηκαν στον κλάδο Τεχνολογιών Πληροφορικής και Επικοινωνιών βρίσκονται στο Δουβλίνο.

Μισθοί και βιοτικό επίπεδο

Η Ιρλανδία, όπως διατείνεται η κυβερνώσα Δεξιά, έχει από τις υψηλότερες μέσες ακαθάριστες ωριαίες αποδοχές της ΕΕ, και το βιοτικό της επίπεδο είναι υψηλό. Είναι αλήθεια; Σύμφωνα με τον Ciaran Nugent του Ινστιτούτου Οικονομικών Ερευνών Nevin (Nevin Economic Research Institute), μια δεξαμενή σκέψης που χρηματοδοτείται από τα συνδικάτα στο Δουβλίνο, δεν είναι αλήθεια. (βλ. εδώ). Ο Nugent εξηγεί ότι κατά τη σύγκριση του βιοτικού επιπέδου, η επικέντρωση στον μέσο όρο των κερδών αγνοεί τα οφέλη που οι εργαζόμενοι σε άλλες χώρες της ΕΕ απολαμβάνουν μέσω των κοινωνικών εισφορών των εργοδοτών. Τις εισφορές, δηλαδή, για την συγχρηματοδότηση της υγειονομικής περίθαλψης, της κοινωνικής πρόνοιας, των συντάξεων και την προστασία ατόμων με αναπηρία. Ακόμα και μετά την προσαρμογή της αγοραστικής δύναμης, δεν λήφθηκαν μέτρα για τα υψηλότερα ποσά που καταβάλλουν οι Ιρλανδοί εργαζόμενοι για τις υπηρεσίες αυτές.

Κατά τον Nugent, η Ιρλανδία υστερεί του Ηνωμένου Βασιλείου και από το μέσο όρο της ΕΕ των 19 ως προς το συνολικό κόστος εργασίας. Υπάρχουν, επίσης, σημαντικές διαφορές ανά τομέα. Για παράδειγμα, στους δύο τομείς με τις καλύτερες επιδόσεις –τον κλάδο Τεχνολογιών Πληροφορικής και Επικοινωνιών και τον κλάδο φαρμακευτικών προϊόντων– οι μισθοί αυξήθηκαν σταθερά μετά την κρίση, ενώ αλλού παρέμειναν στάσιμοι ή μειώθηκαν. Το σχετικό κόστος εργασίας υπολογίζεται προσθέτοντας την ωριαία αποζημίωση των εργαζομένων στις εισφορές κοινωνικής ασφάλισης και τους φόρους απασχόλησης, και αφαιρώντας τυχόν επιδοτήσεις του προσωπικού. Χρησιμοποιώντας το εν λόγω μέτρο, η Ιρλανδία προσεγγίζει το μέσο όρο της ζώνης του ευρώ, όντας ελαφρώς κάτω από το μέσο όρο της Ευρωζώνης και το Ηνωμένο Βασίλειο, και σημαντικά χαμηλότερα από ό, τι άλλες μικρές ανοικτές οικονομίες, όπως το Βέλγιο και η Αυστρία (βλ. εδώ).

Είναι αλήθεια ότι η αντίστοιχη θέση της Ιρλανδίας στο συνολικό ωριαίο κόστος εργασίας έχει βελτιωθεί έναντι τόσο του Ηνωμένου Βασιλείου όσο και της Ευρωζώνης από την έναρξη της οικονομικής κρίσης. Για παράδειγμα, ενώ στην επιχειρηματική οικονομία (Business Economy) το κόστος εργασίας στο Ηνωμένο Βασίλειο αυξήθηκε κατά περίπου 8 ευρώ την ώρα από το 2008, στην Ιρλανδία αυξήθηκε μόνο κατά 1,50 ευρώ στη διάρκεια της ίδιας περιόδου.

Ο Nugent χρησιμοποιεί τον δείκτη της κατά κεφαλήν πραγματικής ατομικής κατανάλωσης (AIC - Actual Individual Consumption) για τη μέτρηση των συνθηκών διαβίωσης. Σύμφωνα με τη Eurostat, «η κατά κεφαλήν πραγματική κατανάλωση αποτελείται από αγαθά και υπηρεσίες που πράγματι καταναλώνονται από άτομα, ανεξάρτητα από το αν αυτά τα αγαθά και υπηρεσίες αγοράζονται και πληρώνονται από τα νοικοκυριά, από την κυβέρνηση ή από μη κερδοσκοπικά ιδρύματα». Η κατά κεφαλήν πραγματική κατανάλωση είναι ο δείκτης της υλικής ευημερίας των νοικοκυριών ως προς το ΑΕΠ. Σύμφωνα με το μέτρο αυτό, η Ιρλανδία υστερεί κατά πολύ από το μέσο όρο της Ευρωζώνης σε βιοτικό επίπεδο. Είναι, στην πραγματικότητα, ακόμα κάτω και από τα επίπεδα της ατομικής κατανάλωσης του 2008, αφού την ίδια χρονιά προσέγγιζε το μέσο όρο των μελών της Ευρωζώνης (19.200 ευρώ έναντι 19.300 ευρώ σε διάστημα επτά ετών). Σύμφωνα με τον Nugent, ο μέσος όρος της ζώνης του ευρώ αυξήθηκε από 19.300 ευρώ σε 21.000 ευρώ κατά την περίοδο αυτή. Τα στοιχεία για άλλες μικρές ανοικτές οικονομίες, όπως το Βέλγιο και η Αυστρία δείχνουν αύξηση κατά περίπου 10% σε αυτό το διάστημα. Στο Ηνωμένο Βασίλειο, το επίπεδο αυξήθηκε κατά περισσότερο από 5%. Η κατά κεφαλήν πραγματική κατανάλωση για τον μέσο Γερμανό είναι τώρα σχεδόν 20% υψηλότερη σε σχέση με το 2008 (24.500 ευρώ), καθώς και σε άλλες χώρες «με πακέτα διάσωσης», όπως η Ισπανία και η Πορτογαλία σημειώθηκαν μικρές αυξήσεις (βλ. εδώ). Όχι, όμως, στην Ιρλανδία. Στη χώρα υπόδειγμα του νεοκλασικού θριάμβου, η κατά κεφαλήν πραγματική κατανάλωση δεν αυξάνεται. Πράγματι, στην Ιρλανδία το 2015 η κατανάλωση ανά άτομο υπολειπόταν κατά 100 ευρώ από το 2008.

Αυτό είναι, λοιπόν, το αποκαλούμενο από τη Δεξιά ιρλανδικό θαύμα. Και ιδού. Έχουν περάσει σχεδόν εννέα χρόνια από την χρεοκοπία. Στην Ιρλανδία, οι μισθοί έπεσαν, η κατανάλωση υποχώρησε σε σχέση με το 2007, η απασχόληση βρίσκεται σε χαμηλότερα επίπεδα από το 2007, οι πολυεθνικές δεν πληρώνουν φόρους και ποτέ στην ιστορία της χώρας δεν υπήρχαν τόσοι μα τόσοι άνθρωποι να κοιμούνται στους δρόμους -και αυτό είναι μια άμεση συνέπεια των νεοφιλελεύθερων πολιτικών. Αυτή είναι η φύση της σπουδαίας νεοκλασικής ανάκαμψης στην Ιρλανδία, ανεξάρτητα από το αν αυτή τη χρονιά ή την επόμενη το ΑΕΠ θα υπερβεί το 26%.


1 Η κοινή ονοματολογία των εδαφικών στατιστικών μονάδων (NUTS: Nomenclature of Territorial Units for Statistics) είναι γεωκωδική τυποποίηση για την αναφορά των υποδιαιρέσεων των χωρών, που χρησιμοποιεί η Ευρωπαϊκή Ένωση για στατιστικούς λόγους. Η κωδικοποίηση NUTS χρησιμοποιείται από το 1988 στο Ευρωπαϊκό Δίκαιο αλλά μόλις το 2003 άρχισε να εμφανίζεται στα κείμενα του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου.

2 Οι περιοχές που περιγράφονται είναι NUTS.

 Μετάφραση-Επιμέλεια: Κώστας Χατζόπουλος